НАН Беларуси в СМИ

Падчас Дня яблыка, які прайшоў у Інстытуце пладаводства НАН Беларусі, вучоныя расказалі пра сарты, якія прыжыліся ў беларускіх садах, асаблівасці іх агратэхнікі, арганізавалі дэгустацыю.

V Міжнародны форум ІТ-Акадэмграда «Штучны інтэлект у Беларусі» сабраў больш як 330 айчынных і замежных спецыялістаў з Беларусі, Расіі, Кітая, Узбекістана і Турцыі. У рамках форуму ў Прэзідыуме НАН адкрылася выстаўка айчынных распрацовак у галіне ШІ і робататэхнікі: ад прапаноў вучоных да студэнцкіх стартапаў.

Рацыянальнае выкарыстанне рэсурсаў, інтэнсіўная вытворчасць і сучасны аграменеджмент — галоўныя перавагі, якія адкрывае дакладнае земляробства. Пра гэта расказаў вядучы навуковы супрацоўнік лабараторыі геабатанікі і картаграфіі расліннага свету, кандыдат біялагічных навук Інстытута эксперыментальнай батанікі НАН Беларусі Андрэй Понтус.

Як па-новаму раскрыць турыстычны патэнцыял беларускіх рэгіёнаў, сфарміраваць яскравыя нацыянальныя брэнды і зрабіць нашы здабыткі яшчэ больш запатрабаванымі, гаворка вялася на Першай міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі «Культурная спадчына Беларусі і турызм». Спадчыну можна і аднаўляць, як тое сталася з Музеем слуцкіх паясоў, і ўпісваць у сучасны кантэкст, інтэрпрэтаваць, на аснове яе ствараць новыя праекты, сувеніры, брэнды. І адным з такіх месцаў, куды можна прыйсці не толькі паглядзець на аўтэнтыку, але і па ідэі, з’яўляецца навуковы музей Цэнтра даследаванняў беларускай культуры мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук.

Безумоўна, на вынікі сельскагаспадарчай дзейнасці вялікі ўплыў аказваюць капрызы надвор’я, а ў апошнія гады ўсё выразней праяўляюцца глабальныя змены клімату. Тым не менш харчовая бяспека і стабільнасць аграрнага сектара ў немалой ступені залежаць ад стану зямельных рэсурсаў. Гэта нават стала асноўнай тэмай міжнароднай навуковай канферэнцыі, прысвечанай 95-годдзю Інстытута глебазнаўства і аграхіміі НАН Беларусі.

Яшчэ ў пачатку мінулага стагоддзя 40 % тэрыторыі Беларусі — 8 мільёнаў гектараў! — былі пераўвільготненымі. Дзякуючы меліярацыі непраходны балотны край ператварыўся ў хлебаробны. Меліярацыя — гэта ператварэнне зямель, непрыгодных для жыццядзейнасці чалавека, у прыгодныя, — тлумачыць дырэктар Інстытута меліярацыі Навукова-практычнага цэнтра па земляробстве НАН Беларусі Аляксандр Анжанкоў.

22 жніўня аграгарадок Неглюбка збірае гасцей на свята ткацтва «Кросенцы». У праграме — выстаўка вырабаў мясцовых майстрых, дэфіле ў касцюмах, майстар-класы, рэканструкцыя абраду «Дажынкі», канцэртная праграма. Чым можа ўразіць гэты куток і як Неглюбка праславілася на ўвесь свет, расказала кандыдат гістарычных навук, старэйшы навуковы супрацоўнік аддзела народазнаўства Цэнтра даследаванняў беларускай культуры мовы і літаратуры НАН Беларусі Ірына Смірнова.

Сёлета ў Беларусі ўжо выдадзена звыш 200 дазволаў на правядзенне раскопак. А за кожнымі з іх стаяць новыя адкрыцці, дзякуючы якім можна ўдакладняць гісторыю розных населеных пунктаў і цэлых рэгіёнаў. Якімі знаходкамі парадаваў археалагічны сезон вучоных Інстытута гісторыії НАН?

Вучоныя НАН Беларусі на пляцоўцы Міжнароднай спецыялізаванай выстаўкі «Белагра» прадставілі распрацоўкі, звязаныя з сельскай гаспадаркай і перапрацоўкай прадукцыі.

Беларускія вучоныя ўпэўнены: у сучасных садах павінны расці не толькі яблыні і грушы. Селекцыя і інтрадукцыя паказваюць, што наша краіна магла б забяспечваць насельніцтва разнастайнай вітаміннай прадукцыяй, у тым ліку экзатычнай. Для вучоных Інстытута пладаводства НАН Беларусі змена клімату — падстава для новых даследаванняў.

Дзякуючы селекцыі і сучасным тэхналогіям вырошчвання можна закладаць у краіне сады, якія забяспечаць унутраныя патрэбы ў вітаміннай прадукцыі на працягу ўсяго года. Пераканацца ў гэтым можна ў Інстытуце пладаводства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Беспілотныя трактары, механізаваныя фермы, робаты і праграмы, якія адсочваюць стан раслін — на ўсё гэта сёння аграрыі робяць стаўку. Але, як заўважылі ўдзельнікі семінара «АПК будучыні: аграрная навука і кадравы патэнцыял у паскарэнні тэхналагічнага развіцця і лічбавай трансфармацыі», за любой тэхналогіяй стаяць людзі. Як расказаў генеральны дырэктар Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па жывѐлагадоўлі Аляксандр Партной, у нашай краіне ўзяты курс на інавацыйнае развіццѐ жывѐлагадоўлі.

Згодна з даручэннем кіраўніка краіны, сѐлетні ўраджай, сабраны ва ўсіх катэгорыях гаспадарак, павінен быць не меншы за мінулагодні. За кошт чаго будуць дасягацца гэтыя мэтавыя паказчыкі, расказалі навукоўцы, у тым ліку першы намеснік генеральнага дырэктара па навуковай рабоце НПЦ Нацыянальнай акадэміі навук па земляробстве Эрома Урбан.

У Цэнтры даследаванняў беларускай культуры мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук прайшоў круглы стол «Беларуская народная казка ў кніжных ілюстрацыях».

Круглы стол, прымеркаваны да Дня роднай мовы, прайшоў у Доме прэсы. Дырэктар Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі Ігар Капылоў расказаў пра дзяржаўныя праграмы, звязаныя з захаваннем і развіццём беларускай мовы і літаратуры.

У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі прайшла прэзентацыя двух новых зборнікаў з серыі «Фальклорныя скарбы Беларусі».

Удзельнікі круглага стала «Жывое багацце Беларусі», у тым ліку дырэктар Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі Ігар Капылоў і дырэктар Інстытута літаратуразнаўства Іван Саверчанка, гаварылі не толькі пра тое, як беларуская мова сѐння запатрабавана ў розных сферах грамадства, але і паспрабавалі прадугадаць, як яна будзе развівацца.

У навукова-практычным цэнтры НАН Беларусі па земляробстве займаюцца селекцыяй, арыгінальным і элітным насенняводствам каля 40 відаў сельскагаспадарчых раслін. Першы намеснік генеральнага дырэктара па навуковай рабоце навукова-практычнага цэнтра па земляробстве, доктар сельскагаспадарчых навук Эрома Урбан расказаў, чаму работа па стварэнні сартоў і гібрыдаў для сельскай гаспадаркі вядзецца няспынна.

Урачыстая цырымонія ўзнагароджання пераможцаў ХХІІІ Рэспубліканскага конкурсу «Пазнай Беларусь» прайшла ў Нацыянальным Акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы. Дырэктар Інстытута гісторыі НАН Беларусі Вадзім Лакіза заўважыў, што турызм пачынае адыгрываць вялікую ролю ў жыцці грамадзян.

Кожны год трэцяга лістапада Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа збірае даследчыкаў творчасці класіка на міжнародную канферэнцыю «Каласавіны». Па традыцыі ў канферэнцыі бяруць удзел нашчадкі Якуба Коласа. Удзел прыняла навуковы супрацоўнік аддзела экалогіі традыцыйнай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай куль туры, мовы і літаратуры НАН Беларусі Вера Міцкевіч.

Сёння, каб атрымаць добры ўраджай, не абысціся без біятэхналогій. У самой прыродзе можна знайсці памочнікаў — мікраарганізмы. З пытаннем, як знайсці нябачных саюзнікаў, якія дапамогуць пазмагацца за ўраджай, можна звярнуцца ў Інстытут мікрабіялогіі НАН Беларусі.

Добраўпарадкаванне — адна з заўважных асаблівасцяў нашай традыцыйнай культуры, упэўнены дырэктар Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Аляксандр Лакотка.

Ці можна расліны вырошчваць у замкнёных прасторах, напрыклад, у космасе? Як з дапамогай святла кіраваць раслінным светам? Што трэба ўлічыць, каб атрымаць добрую расаду? На пытанні адказваюць вучоныя Інстытута эксперыментальнай батанікі Нацыянальнай акадэміі навук.

Што трэба ўлічваць пры барацьбе за ўраджай? Чаму расце колькасць хвароб і шкоднікаў? Чым можна «прыправіць» глебу, каб павысіць яе ўрадлівасць? Па адказы на гэтыя пытанні звярнуліся ў Інстытут эксперыментальнай батанікі НАН Беларусі.

Па ініцыятыве старшыні Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі Уладзіміра Гусакова Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры распачаў работу, накіраваную на папулярызацыю багатай моўнай спадчыны, сабранай вучонымі. Пазнаѐміцца з ѐй можна дзякуючы серыі ілюстраваных альбомаў «Фальклорныя скарбы Беларусі». Прэзентацыя трох першых альбомаў прайшла ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы Нацыянальнай акадэміі навук.

Да залатога юбілею адной з найстарэйшых устаноў Нацыянальнай акадэміі навук была прымеркавана Міжнародная навукова-практычная канферэнцыя «Навука. Бібліятэка. Інфармацыя», якая сабрала больш за 200 удзельнікаў — прадстаўнікоў вядучых бібліятэк Беларусі і Расіі, навучальных устаноў, архіваў. Як расказаў дырэктар Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Станіслаў Юрэцкі, гісторыя ўстановы непарыўна звязана з гісторыяй акадэмічнай навукі.

У Доме прэсы адбылася прэзентацыя міжнароднага выдавецкага праекта «Сыны Башкартастана ў баях за Беларусь». Загадчык Цэнтра ваеннай гісторыі Беларусі Інстытута гісторыі НАН Аляксей Літвін заўважыў, што актыўны ўдзел у партызанскім руху, абароне і вызваленні Беларусі бралі і прадстаўнікі башкірскага народа.

Пяты міжнародны кангрэс гісторыкаў Беларусі «Гістарычная навука Беларусі: асобы, канцэпцыі, дасягненні», які сабраў больш за 200 вучоных Беларусі і замежжа, быў прысвечаны 95-годдзю Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук. Працавалі секцыі па вывучэнні розных гістарычных перыядаў, даследчыкі дзяліліся новымі навуковымі напрацоўкамі і практычнымі дасягненнямі. Напрыклад, былі прадстаўлены сенсацыйныя вынікі археалагічных раскопак на Менцы.

Сёлета Міжнародная навукова-практычная канферэнцыя «Каласавіны» была прысвечана 80-годдзю вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў і 65-годдзю Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа. Удзел у ёй узяў і старшы навуковы супрацоўнік Цэнтра даследаванняў старадрукаваных выданняў і рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі НАН Беларусі Мікалай Трус.

У Дзяржаўным літаратурна-мемарыяльным музеі Якуба Коласа адкрылася часовая экспазіцыя «Космас — наш!», прысвечаная творчасці Язэпа Драздовіча. Размешчаны на выстаўцы і так званыя «касмавізіі», брашура «Нябесныя бегі», а таксама замалѐўкі, дзѐннікі, дзѐннікавыя запісы, аўтабіяграфія да 50-годдзя. Дакументы прадастаўлены Цэнтральнай навуковай бібліятэкай імя Якуба Коласа НАН Беларусі.

«Беларускі гістарычны часопіс» выпусціў юбілейны, 300-ы, нумар. Прэзентацыя юбілейнага нумара прайшла ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, супрацоўнікі якога плённа ўзаемадзейнічаюць з рэдакцыяй, выступаюць на старонках «БГЧ» з артыкуламі. З юбілейнага нумара чытачы могуць даведацца пра радавод падпольшчыцы Алены Мазанік, над якім працаваў загадчык аддзела даследавання старадрукаў і рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, кандыдат гістарычных навук Вадзім Урублеўскі.

Ужо стала добрай традыцыяй напярэдадні дня нараджэння сталіцы праводзіць міжнародную навукова-практычную канферэнцыю «Мінск і мінчане: дзесяць стагоддзяў гісторыі». Сёлета ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук яна сабрала вучоных, работнікаў музеяў, архіваў, выкладчыкаў, краязнаўцаў ужо сёмы раз. Канферэнцыя была прысвечана 525-годдзю надання Мінску Магдэбургскага права.

У Нацыянальнай бібліятэцы Рэспублікі Беларусь была прэзентавана кніга Елізаветы Квілінковай «Малдаване Беларусі: этнакультурная ідэнтычнасць і інтэграцыя». Доктар гістарычных навук, дацэнт, вядучы навуковы супрацоўнік Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклора НАН Беларусі Елізавета Квілінкова таксама прыехала сюды з Малдовы. Ідэю ўзяцца за даследванне этнасаў спачатку — гагаўзаў, а пасля — малдаван, ёй падкінуў муж, які ў Малдове працаваў паслом Рэспублікі Беларусь.

Каля тыдня засталося да ХХХІ Дня беларускага пісьменства. Традыцыя адзначаць яго распачата ў 1994 годзе. За гэты час яго сталіцамі станавіліся 26 беларускіх гарадоў і паселішчаў, некаторыя з іх двойчы, а старажытны Полацк — тройчы. Сёлета Дзень беларускага пісьменства прымае Брэсцкая вобласць, горад Івацэвічы. Пра тое, якія мерапрыемствы пройдуць у дваццаць сёмай сталіцы свята, ішла гаворка ў Нацыянальным прэс-цэнтры. Так, 31 жніўня пройдзе навукова-практычная канферэнцыя «Івацэвіцкія чытанні», якую Міністэрства інфармацыі праводзіць разам з Нацыянальнай акадэміяй навук.

У нашай краіне робіцца вельмі шмат для захавання памяці аб тых, хто змагаўся і загінуў на беларускай зямлі ў Вялікую Айчынную вайну. Пабудавана больш як восем тысяч помнікаў і мемарыялаў, насыпана 180 курганоў памяці. Беларускія вучоныя надрукавалі каля 12 тысяч навуковых прац. На гэта звярнуў увагу акадэмік-сакратар Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі Аляксандр Каваленя падчас міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі «Беларусь у гады Вялікай Айчыннай вайны: гісторыя і сучаснасць».

У апараце Упаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцяў прайшло пасяджэнне Кансультатытыўнага міжэтнічнага савета. Яго ўдзельнікі абмеркавалі вынікі ХIV Рэспубліканскага фестывалю нацыянальных культур. Дарэчы, на беларускай зямлі змагаліся воіны 70 нацыянальнасцяў. У выніку сумеснага праекта фонда армяназнаўчых даследаванняў “Анів” і Інстытута гісторыі НАН Беларусі пабачыла свет кніга “Воіны-армяне ў баях за Беларусь (1941–1944)”.

У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа НАН Беларусі прайшоў міжнародны круглы стол «Ваенная проза: вытокі, эвалюцыя, імёны», прымеркаваны да 80-годдзя вызвалення Беларусі.

У Інстытуце гісторыі НАН Беларусі прайшоў круглы стол "Гістарычны шлях Савецкай Беларусі".

У Інстытуце гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук прайшоў круглы стол «Гістарычны шлях Савецкай Беларусі», прысвечаны 105-годдзю абвяшчэння Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі, якое адзначаецца 1 студзеня. Разам з вучонымі ў ім прынялі ўдзел палітычныя і грамадскія дзеячы, прадстаўнікі музеяў, бібліятэк, ВНУ і школ, грамадскіх арганізацый. Такі прадстаўнічы склад удзельнікаў сведчыць пра важнасць гэтай тэмы ў сучасным грамадстве. Намеснік кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Ігар ЛУЦКІ адзначыў, што з абвяшчэннем Савецкай Беларусі наш народ атрымаў шанц на суверэнны шлях.

У Інстытуце літаратуразнаўства імя Янкі Купалы Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі нядаўна прэзентавалі першы том Збору твораў Кузьмы Чорнага ў 12 тамах. У мерапрыемстве ўзялі ўдзел вучоныя, пісьменнікі, настаўнікі.